Saf su ve deiyonize su, içindeki çözünmüş minerallerin (kalsiyum, magnezyum, sodyum, klorür, sülfat, silis) büyük bölümü giderilmiş sudur. Bu iş iki yolla yapılır: iyon değiştirici reçinelerle (deiyonizasyon, demineralizasyon, mixbed) ya da elektrodeiyonizasyonla (EDI). Pratikte ikisi de tek başına çalışmaz, genellikle ters ozmozun arkasına konur. Hangi kombinasyonun gerektiği, ihtiyaç duyduğunuz iletkenlik değerine ve ham suyunuzun tuz yüküne bağlıdır.

Saf Su Dediğimiz Su Hangi Değerde Olmalı?

"Saf su" tek bir değer değildir. Laboratuvarda kullanılan suyun sınıfları ISO 3696 ile tanımlanır ve aradaki fark iletkenlikle ölçülür.

Endüstriyel proseslerde hedef değeri ISO değil, ekipmanın veya prosesin şartnamesi belirler. Özdirenç, iletkenliğin tersidir. En saf su 25 °C'de teorik olarak yaklaşık 0,055 µS/cm iletkenliğe, yani 18,2 MΩ·cm özdirence sahiptir. Sistem seçerken ilk soru "saf su istiyorum" değil, "kaç µS/cm veya kaç MΩ·cm istiyorum" olmalıdır.

Deiyonizasyon Nasıl Çalışır?

Reçine taneleri suda çözünmüş iyonları yüzeyinde tutar, karşılığında H+ ya da OH- iyonu bırakır. Bu iki iyon birleşerek su oluşturur. Katyon reçinesi pozitif yüklü iyonları (kalsiyum, magnezyum, sodyum), anyon reçinesi negatif yüklü iyonları (klorür, sülfat, bikarbonat, silikat) tutar.

Anyon-Katyon Kolonları

Katyon ve anyon reçineleri ayrı kolonlarda durur. Reçine doyunca katyon kolonu asitle, anyon kolonu kostikle rejenere edilir. Yüksek debilerde ekonomik bir yöntemdir, ama asit ve kostik depolamayı, nötralizasyonu ve atık suyu yönetmeyi gerektirir.

EDI (Elektrodeiyonizasyon)

EDI'da reçine, iyon seçici membranlar ve elektrik akımı birlikte çalışır. Elektrik reçineyi sürekli yenilediği için asit ve kostik gerekmez. Karşılığında besleme suyu temiz olmalıdır. EDI'ın önüne RO konur ve sertlik, klor gibi değerler sıkı sınırlar içinde tutulur.

Reçineli Sistemin Önüne Neden RO Konur?

Reçine her iyonu tutabildiği kadar tutar, sonra doyar. Ham suyun iletkenliği 600 µS/cm ise ve bunu doğrudan reçineye verirseniz reçine kısa sürede biter. RO tuzların yaklaşık %95-99'unu ayırır. Aynı su RO'dan 20 µS/cm civarında çıkarsa reçineye giren iyon yükü yaklaşık 30 kat azalır. Reçine değişimi veya rejenerasyon aralığı da aynı oranda uzar.

Hangi Sistem Ne İçin Uygun?

Mixbed Reçine Miktarı ve Ömrü Nasıl Hesaplanır?

Reçine miktarını ve ortalama doygunluk ömrünü iki veriyle hesaplıyoruz: RO çıkışındaki TDS değeri ve reçine üreticisinin yayımladığı sabit katsayılar. Hesabın mantığı şöyle:

Katsayılar reçinenin markasına ve modeline göre değişir. Bu yüzden Purolite MB400 için yapılan hesap başka bir reçineye uygulanamaz. Hesap bir ortalamadır ve iki nedenle sahada sapabilir. Birincisi, RO membranı yaşlandıkça tuz geçişi artar, reçineye giren yük yükselir ve ömür kısalır. İkincisi, silis ve karbondioksit TDS ve iletkenlik ölçümünde az görünür ama anyon reçinesini tüketir. Hesaplanan ömür planlama içindir, değişim kararı yine çıkış iletkenliğine göre verilir.

Reçineli Sistemlerde En Çok Yapılan Hatalar

• Klor kontrolünü atlamak: Serbest klor reçineyi okside eder ve ömrünü kısaltır. Şebeke suyuyla çalışan hatlarda reçineden önce aktif karbon bulunmalıdır.
• İletkenliği ölçmeden çalışmak: Reçine doyduğunda çıkış suyu bir anda bozulur. Çıkışa bir iletkenlik veya özdirenç ölçer takmak, değişim zamanını tahmin etmekten çok daha güvenilirdir. Ölçüm cihazlarına buradan bakabilirsiniz.
• Silisi gözden kaçırmak: Silis zayıf iyonlaştığı için iletkenliği belirgin yükseltmeden anyon reçinesinden sızabilir. Kazan besleme gibi silis sınırı olan uygulamalarda iletkenliğin yanında silis de ayrıca takip edilmelidir.
• Saf suyu açık tankta bekletmek: Saf su havadaki CO2'yi çeker ve iletkenliği yükselir. Düşük iletkenlik gereken uygulamalarda depolama süresi kısa tutulmalı, tank kapalı olmalıdır.
• Reçinenin bakteri tutacağını varsaymak: Reçine yatağı mikroorganizma tutmaz, hatta zamanla bakteri üremesine uygun bir ortam olabilir.

Nerelerde Kullanılır?

• Laboratuvar ve analiz: Reaktif hazırlama, cihaz besleme ve cam malzeme durulama.
• Kazan ve buhar sistemleri: Kireç ve silis birikimini azaltmak için besleme suyu. İletkenlik ve silis sınırı, kazanın basıncına ve üreticinin şartnamesine göre belirlenir.
• Kaplama, boya ve yüzey işlem: Parçanın son durulama suyu. Mineral kalıntısı ve leke bırakmaması istenir.
• Kozmetik ve temizlik ürünleri: Formülasyon suyu. Mikrobiyolojik şartlar ayrıca ele alınmalıdır, deiyonizasyon bunu tek başına sağlamaz.
• Soğutma ve proses hatları: Kireç ve korozyon kaynaklı sorunları azaltmak için kapalı devre besleme suyu.

Doğru Sistemi Seçmek İçin Neleri Bilmemiz Gerekir?

• Ham su analizi: İletkenlik, toplam çözünmüş madde, sertlik, silis, klor ve demir değerleri.
• Hedef değer: µS/cm veya MΩ·cm cinsinden, mümkünse şartname ya da standart numarasıyla.
• Debi: Saatlik ortalama ve anlık en yüksek ihtiyaç. Depolama tankı varsa kapasitesi.
• Çalışma düzeni: Günde kaç saat, sürekli mi kesikli mi.
• Kimyasal imkânı: Asit-kostik depolayıp nötralize edebiliyor musunuz, drenaj durumu nedir.

Saf Su Hattında Hangi Kademeler Yer Alır?

Hat genellikle filtrasyonla başlar. Sert sularda RO ve EDI membranlarını korumak için araya su yumuşatma girer. Ardından RO, sonra mixbed veya EDI gelir. Mikrobiyolojik kontrol gereken yerlerde çıkışa dezenfeksiyon veya ultrafiltrasyon eklenir.

Ham su → Ön arıtma → RO → Mixbed / EDI → Depolama → Kullanım noktası

Örnek akıştır, her uygulamada tüm kademeler gerekmez. Reçine değişimi ve periyodik kontroller için servis ve bakım, sarf malzeme için endüstriyel filtre, membran ve yedek parçalar sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Deiyonize su ile distile su aynı mıdır?

Hayır. Distilasyon suyu buharlaştırıp yoğuşturarak ayırır, deiyonizasyon ise iyonları reçine veya EDI ile tutar. Deiyonizasyon organik maddeyi ve bakteriyi tek başına gidermez. Hangisinin uygun olduğu, kullanım amacının şartnamesine bağlıdır.

RO tek başına saf su için yeterli mi?

Hedef değere bağlıdır. RO çıkışı genellikle birkaç ile onlarca µS/cm arasındadır. Prosesiniz 1 µS/cm'nin altını istiyorsa RO'nun arkasına mixbed, anyon-katyon kolonu veya EDI eklenir.

Mixbed reçine ne zaman değiştirilir?

Ortalama ömür, RO çıkışındaki TDS değeri ve reçine üreticisinin katsayılarıyla önceden hesaplanır. Gerçek değişim zamanı ise çıkış iletkenliği hedef değeri aşmaya başladığında veya özdirenç düştüğünde gelir. Hesap planlama içindir, iletkenlik ölçümü karar içindir.

Mixbed sistemlerinde hangi reçine kullanılıyor?

Biz Purolite MB400 kullanıyoruz. Reçine miktarı ve ömür hesabı, üreticinin o reçine için verdiği katsayılarla yapılır. Farklı markaların kapasite değerleri farklı olduğu için hesap da markaya göre değişir.

Deiyonize su içilir mi?

İçme suyu olarak üretilmez ve içme amacıyla kullanılması önerilmez. Mineral içermez ve sistem içme suyu standartlarına göre tasarlanmaz. Kullanım alanı laboratuvar, proses ve ekipman besleme suyudur.

Asit ve kostik her sistemde gerekir mi?

Hayır. Yalnızca kimyasalla rejenere edilen anyon-katyon kolonlarında gerekir. Değişimli mixbed kartuşlarda ve EDI sistemlerinde asit ya da kostik kullanılmaz.

Saf su ile ultra saf su arasındaki fark nedir?

Tek bir resmi sınır yoktur, tanım sektöre göre değişir. Ultra saf su denince genellikle 18,2 MΩ·cm'e (0,055 µS/cm) yaklaşan su kastedilir. Bu değer RO ile mixbed veya EDI'ın birlikte kullanılmasıyla elde edilir, ölçüm ve depolama koşulları da çok daha hassastır.

Diğer Endüstriyel Su Arıtma Sistemleri